4. Deel Gedragstoezicht financiële ondernemingen

Hoofdstuk 4.2. Regels voor het werkzaam zijn op de financiële markten betreffende alle financiële diensten

Afdeling 4.2.3. Zorgvuldige dienstverlening

Artikel 4:23

1.

Indien een financiële onderneming een consument of, indien het een financieel instrument of verzekering betreft, cliënt adviseert of een individueel vermogen beheert:

a. wint zij in het belang van de consument onderscheidenlijk de cliënt informatie in over diens financiële positie, kennis, ervaring, doelstellingen en risicobereidheid, voorzover dit redelijkerwijs relevant is voor haar advies of het beheren van het individuele vermogen;

b. draagt zij er zorg voor dat haar advies of de wijze van het beheer van het individueel vermogen, voorzover redelijkerwijs mogelijk, mede is gebaseerd op de in onderdeel a bedoelde informatie; en

c. licht zij, indien het advisering betreft met betrekking tot financiële producten die geen financiële instrumenten zijn, de overwegingen toe die ten grondslag liggen aan haar advies voorzover dit nodig is voor een goed begrip van haar advies.

2.

Indien een financiële onderneming bij het verlenen van een financiële dienst die geen beleggingsdienst is, een consument of, indien het een verzekering betreft, cliënt niet adviseert, maakt zij dat bij aanvang van haar werkzaamheden ten behoeve van de consument onderscheidenlijk de cliënt aan deze kenbaar.

3.

Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur kunnen regels worden gesteld met betrekking tot:

a. de informatie, bedoeld in het eerste lid, onderdeel a, en de wijze waarop deze informatie wordt ingewonnen;

b. de wijze, bedoeld in het eerste lid, onderdeel b, waarop een beleggingsonderneming bij haar advies over financiële instrumenten of het beheren van het individueel vermogen rekening houdt met de ingewonnen informatie;

c. de wijze waarop de toelichting, bedoeld in het eerste lid, onderdeel c, wordt gegeven; en

d. de wijze waarop de financiële onderneming de consument onderscheidenlijk de cliënt kenbaar maakt dat zij niet adviseert.

4.

De Autoriteit Financiële Markten kan op aanvraag geheel of gedeeltelijk, al dan niet voor bepaalde tijd, ontheffing verlenen van het op grond van het derde lid bepaalde, voorzover dat geen betrekking heeft op het adviseren over financiële instrumenten of het beheren van een individueel vermogen, indien de aanvrager aantoont dat daaraan redelijkerwijs niet kan worden voldaan en dat de doeleinden die dit artikel beoogt te bereiken anderszins worden bereikt.

De aandacht van de minister, politiek, toezichthouder en media voor de afwikkeling van de woekerpolis-affaire blijft groot. Geconstateerd moet worden dat meer en meer ook aandacht komt voor de positie van de adviseur/bemiddelaar hierin. In de afgelopen weken heeft zowel de minister van Financiën als de AFM op dit punt belangrijke uitspraken gedaan. Samengevat komt het op het volgende neer:

1. Indien een adviseur een klant adviseert een ander financieel product aan te schaffen, dan moet de adviseur de volledige adviesregels van artikel 4:23 Wft volgen. Vanuit het civielrecht is dit ook een aan te bevelen procedure.
2. De adviseur die in het verleden de klant over de aanschaf van een woekerpolis heeft geadviseerd, of de adviseur die deze post heeft overgenomen, dient naar het oordeel van de minister én van de AFM de klant zonder kosten te adviseren over de aanpassing of het oversluiten van de woekerpolis.

Het advies van een bemiddelaar in Assurantie Portefeuilles, aan kopers van portefeuilles, is een goede analyse te maken van de werkzaamheden die in het kader van de afwikkeling van woekerpolissen nog moeten worden verricht. Er moet rekening mee worden gehouden dat deze werkzaamheden niet, of niet geheel, door de klant gehonoreerd zullen worden. De minister geeft zelfs aan dat ‘hersteladvies’ niets mag kosten. Dit betekent, dat wanneer deze posten toch worden overgenomen, dit effect moet hebben op de hoogte van de koopprijs.

Een woekerpolis is een levensverzekering die door fouten in het product en verkeerde procedures bij het aangaan van de overeenkomst niet de bedragen gaat uitkeren waar met redelijkheid op gerekend mocht en mag worden.

De gebreken zijn onder andere:

- te hoge en niet transparante kosten;

- te hoge en niet transparante risicopremies;

- verkeerde rendementsopgaven;

- hefboomeffecten;

- inteereffecten;

- onjuiste en niet volledige informatie over de aard van de beleggingen en specifieke beleggingsrisico’s;

- ondeugdelijke administratiesystemen bij verzekeraars.

Gebreken in de overeenkomst

Om van een woekerpolis af te komen is het zaak een goed dossier en de juiste kennis van zaken op te bouwen. De schade die met een woekerpolis kan worden geleden wordt in de eerste plaats veroorzaakt door de gebreken in de overeenkomst bij het aangaan van de verzekering. Dat is een privaatrechtelijke kwestie. De overheid en de politiek kunnen slechts terugzien op een eigen falen ten aanzien van de fiscale kaders en de gebreken van het toezicht. Overheid en politiek kunnen slechts spreken over een flankerend beleid, een aanmoediging aan partijen om tot een gemeenschappelijke oplossing te komen, zonder tussenkomst van allerlei rechters. Niet minder, en niet meer.

Mislukte schikkingen

Stichtingen hebben regelingen getroffen met de verzekeraars, doch die blijken helaas niet te werken. Dat komt doordat de schikkingen zijn gebaseerd op de in het boek ‘Woekerpolis, hoe kom ik er van af?’ beschreven: ‘Wabeke-leugen’. De compensatiegrens is neergelegd bij een grensbedrag bepaald door de optelsom van een percentage van de waarde van de polis per jaar. Dat levert in euro’s zeer hoge grensbedragen op die niet in relatie staan tot de in redelijkheid te verwachten en aangeboden dienstverlening van een verzekeraar. Men spreekt van kosten, in feite zijn het winstpakkers voor de verzekeraars.

Dit kan worden opgelost door vast te houden aan het motto ‘Percentage’s nee, euro’s: JA!’ en door met niet minder dan de, onder andere hier op deze website beschreven, ’10 Best of Class punten, de ’10-van Respect’ genoegen te nemen. Alle kosten- en compensatiegrenzen dienen daarbij in feitelijke euro’s te worden uitgedrukt.

Tijdrekken en mistgordijnen

De schikkingen bereiken het doel dus niet. Integendeel, ze dragen bij aan de voor de verzekeraars voordelige gevolgen van het ‘tijdrekken’ en ‘misten’. De voordelen van het tijdrekken spreken voor zich als we het totale onderliggende vermogen beschouwen. Het ‘misten’ bestaat uit het onnodig complex maken van de gang van zaken waardoor er een woekerpolismoeheid naast een gevoel van onmacht ontstaat.

Door kennis te nemen van de achtergronden en feiten, en door een goed dossier op te bouwen, kan men weer het heft in handen krijgen. De woekerpolisaffaire krijgt dan uitdagende en leuke kenmerken. Inzicht in de grotere verbanden brengt ook het maatschappelijk verband en belang naar boven. De woekerpolisaffaire is niet de ziekte, maar slechts een symptoom van politiek- en marktfalen en de onderliggende onthechting van het aandeelhoudersbelang.

De kleren van de keizer

Achter de woekerpolisaffaire gaan structuren, verschillende perspectieven, schuil. Er is een alles overstijgend filosofisch (deontologisch) perspectief, een politiek kader, een juridisch perspectief en een financieel-/economisch perspectief. Ook de invalshoek van de marktorganisatie, waaronder de rol van tussenpersonen, is van groot belang.

Verzekeraars lopen rond in de kleren van de keizer en denken zich aan een juiste beeldvorming en de bijbehorende acties van consumenten te kunnen onttrekken. Dat is niet zo. Consumenten hebben rechten waar ze voor op zullen komen als ze de gebreken in de overeenkomst gaan begrijpen. En wie daar verantwoordelijk voor is! Consumenten kunnen ook van zich doen spreken door voorkeuren te gaan uitspreken voor die verzekeraars die de belangen van klanten werkelijk kunnen behartigen en deze vaardigheden kunnen communiceren. Consumenten bestaan ook als klanten.

Het motto: ‘Percentages nee, euro’s: JA!’.

Woekerpolisperspectieven

We gaan de komende tijd aandacht besteden aan de verschillende bovengenoemde perspectieven. De verschillende rollen zullen worden besproken van essentiële partijen zoals die van de organisaties van verzekeraars en tussenpersonen, de commissarissen en het bestuur van de verzekeraars, het klachteninstituut Kifid en de Ombudsman, de stichtingen, de overheid en de politiek, de rechters. Praktische zaken zullen worden opgepakt, zoals het aansprakelijk stellen van verzekeraars door tussenpersonen en het verduidelijken van stuitingsprocedures. Ook de politieke keuzes zullen worden aangemerkt.

Griekse salade

De woekerpolis is als een Griekse salade, gemixt met de onbekwaamheden en onrechtmatigheden die schuil gaan in, en volgen op, de Aanbevelingen van maart 2008. Een doel is de politiek te bereiken en trachten te voorkomen dat de politiek zich laat verleiden aan de gemengde salade nog meer ingrediënten toe te voegen die de smaak verder bederven. Het doel is een passende compensatie voor de polishouders, in euro’s uitgedrukt.

Actie

We gaan de woekerpolis en de uitdagingen leuk maken. Anders lukt het waarschijnlijk wat minder om de doelen te bereiken. Althans we gaan het proberen leuk en uitdagend te maken. De vakantietijd is voorbij. We zullen verschillende werkelijk bestaande praktijkgevallen, mensen en bedrijven met een woekerpolis, gaan beschrijven als voorbeelden en ter inspiratie. We gaan verslag doen van de acties en handelingen die zij ondernemen om te komen tot de oplossing van de vraag ‘Woekerpolis, hoe kom ik er van af?’. Het is niet anders, de eerste aanbeveling voor een woekerpolishouder - ook door de organisatie van tussenpersonen Adfiz aanbevolen – is het lezen van dit boek. En daarna: aan de slag!

20 augustus 2011, René Graafsma

De Minister van Financiën, Jan Kees de Jager, wil de AFM (de Autoriteit Financiële Markten) de diverse compensatieregelingen voor beleggingspolishouders met elkaar laten vergelijken. Dat moet nog voor de zomer leiden tot één algemeen advies aan verzekeraars waarin de beste elementen van alle regelingen bijeen zijn gebracht. Het CDA-kamerlid mevrouw Blanksma heeft een dergelijke algemene regeling een ‘best of class-regeling’ genoemd. De ‘best of class regeling’ zou een einde moeten maken aan de zogenaamde woekerpolisaffaire. Het sinds het jaar 2006 onder die naam bekende verschijnsel (dat vele jaren eerder al is ontstaan) dat levensverzekeringen (beleggingsverzekeringen in het bijzonder), los van de beleggingsresultaten, onmogelijk de spaardoelstellingen kunnen bereiken door niet transparante te hoge risicopremies en kosten.

Naar verwachting zal de minister met de uitslag van het AFM-onderzoek in de hand straks in overleg treden met de verzekeraars en de consumentenstichtingen. Dit doet hij min of meer als een soort coach. Hij waakt er voor ‘partij te worden’ in de woekerpolisaffaire. ‘Het blijft een privaatrechtelijk geschil. ‘De overheid moet het probleem niet naar zich toehalen’.

In het boek ‘Woekerpolis, hoe kom ik er van af?’ nemen ook de auteurs van dit boek Eric Smit en René Graafsma de gebreken van het levensverzekeringsproduct, en de gebreken bij het tot stand komen van de  overeenkomst, onder de loep. ‘De minister ziet het goed, het is een privaatrechtelijk geschil waarbij de gang van zaken rond het tot stand komen van de verzekeringsovereenkomst van groot belang is. Iedere polishouder helpt zich zelf enorm als hij of zij zich met behulp van het boek ‘Woekerpolis, hoe kom ik er van af?’ met de juiste kennis verrijkt. Het boek bevat de informatie, voorbeelden en een stappenplan daartoe. Het helpt de polishouder de juiste vragen te gaan stellen’. Omdat het een privaatrechtelijk geschil is zal hij of zij ook zelf voor de eigen rechten moeten opkomen. ‘Het is helaas niet anders’.

René Graafsma heeft een tiental aandachtspunten (‘de 10-van Respect) bepaald, in de lijn van het boek, waarmee een ‘best of class-regeling’ kan worden beoordeeld. Een algemene regeling in een privaatrechtelijk geschil tussen een polishouder en een verzekeraar kan niet bindend zijn. De ’10-van Respect’ zijn daarom ook een basis voor een beoordeling van de uitkomsten van het AFM-onderzoek straks door de polishouder zelf.

1)      De schikking vindt direct plaats, niet uitgesteld tot de einddatum.

2)      Het schikkingsvoorstel is volledig transparant opgesteld, dat wil zeggen dat het ook voor de leek in de bedoeling en werking duidelijk is. De overeenkomsten met verzekeraars worden in het geheel, met alle mogelijke bijlagen, gepubliceerd.

3)      De berekening van de schikking wordt nominaal gepresenteerd. De kostengrens voor compensatie wordt in euro’s uitgedrukt.

4)      De grondslagen voor de schikking zijn verbonden met de oorspronkelijke overeenkomst: de door de klant ingekochte dienst bij de verzekeraar is vermogensbeheer en polisadministratie. De waarde van het product zelf blijft buiten beschouwing. Deze waarde en het rendement daarover zijn van de klant.

5)      De berekende kosten voor de diensten van de verzekeraar en de tussenpersoon zijn passend, voldoen aan de inducement standaarden. Dit betekent dat de berekende kosten passen bij de daadwerkelijk geleverde diensten. De normen voor de toekomst mogen hier de normen voor het verleden zijn.

6)      De schikking omvat ook een compensatie voor het verleden, tot aan de berekeningsdatum / schikkingsdatum. De berekeningsdatum mag de schikkingsdatum zijn en is dus niet meer vast 1 januari 2008. Er komt wel een uiterlijke berekeningsdatum / schikkingsdatum. Bij overschrijding van de uiterlijke berekeningsdatum wordt de schadevergoeding met een bedrag per maand overschrijding verhoogd. Het compensatiebedrag kan wel direct aan de waarde van de polis worden toegevoegd en uitkeren, inclusief rendement over het compensatiebedrag, op de oorspronkelijke einddatum.

7)      De schikking mag voor de tussenpersoon compenserende vergoedingen bevatten die door de verzekeraar aan de tussenpersoon mogen worden voldaan. Zowel voor het adviesgesprek als de feitelijke aanpassing van het product. Voorwaarde is dat de klant voor de kennisname hiervan een handtekening zet. De tussenpersoon stelt tevens een advies op waarin wordt uitgelegd aan de klant waarom er een aanpassing plaatsvindt naar het gekozen product, met een minimale product(en)vergelijking. Ook dit advies wordt ter bevestiging van de kennisname medeondertekend door de klant.

8)      Risicodekkingen staan met het schikkingsvoorstel verder los van het spaarproduct. Inteer- en hefboomeffecten worden uitgesloten. Omzettingen kunnen zonder medische waarborgen.

9)      De Best of Class schikking kent geen bancair karakter. De oplossing is ook herkenbaar door de toegevoegde waarde van het sparen bij een verzekeraar en niet bij een bank.

10)  De Wabeke-Aanbeveling is geen norm. Het is een aanbeveling die oneigenlijk en met eenzijdige kenmerken tot stand is gekomen. De Best of Class schikking neemt daar afstand van en krijgt een positieve waardering, naar de uitgangspunten en doelstellingen, van de NMa.

René Graafsma

25 mei 2011

Uitgenodigd bij de hoorzitting van de vaste 2de Kamer commissie Financiën. Onderwerp: Woekerpolissen!

In onderstaand kort telefonisch interview leg ik kort uit wat de beweegredenen waren om deze hoorzitting te beleggen en wat mijn bijdrage daarin mocht zijn.